هرگاه بيعت كودك ظاهر شود هر صاحب شاخى به شاخ خود قيام كند . « 1 » و از حضرت صادق عليه السّلام پرسيده شد : « چه وقت فرج شيعه شما خواهد بود ؟ فرمود : وقتى كه اختلاف در بنى عباس افتد و سلطنت ايشان سست شود و طمع كند در ايشان كسى كه قدرت طمع نداشت و عرب عنان خود را خلع كند ( يعنى افسار گسيخته شوند ) و هر صاحب شاخى شاخ خود را بلند كند » . « 2 » اين امر واقع شده و گذشته . ولى روايت ديگرى در بيعت صبى هست كه او مربوط به اين امر نيست بلكه او كنايه از حضرت قائم است . از حضرت باقر عليه السّلام فرمود : « صاحب اين امر سن او از همهء ما كوچك‌تر و شخص او از همه مخفىتر است » . عرض شد : چه وقت ، وقت او خواهد بود ؟ ( يعنى وقتى كه بدانيم كه او متولد شده ، چون شخص او بايد مخفى باشد ، پس علامت تولّد او و علامت انتهاى امر به سوى او چه وقت است ؟ ) فرمود : هرگاه قافله خبر آورند به بيعت غلام ( يعنى خبر آورند كه شيعه به پسرى بيعت كرده ) . سپس فرمود : « پس در آن هنگام هر صاحب شاخى لوايى بلند كند » . « 3 » ( يعنى در آن وقت ميان شيعه اختلاف افتد و اشخاصى سربلند كنند مانند شلمغانى و حسين بن منصور حلّاج و ابن ابى عزاقر و ديگران كه هركس لواء دعوتى بلند كرد . « 4 » و روايات ديگرى نيز هست كه امور دولت به دست صبيان افتد ، ولى او از وقايع عامه است كه اختصاص به دورهء بنى العباس ندارد .

--> ( 1 ) - الزام الناصب 2 / 125 ؛ بحار 52 / 244 ح 118 . ( 2 ) - بحار 52 / 242 ح 112 . ( 3 ) - بحار 51 / 38 ح 15 . ( 4 ) - بحار 51 / 367 .